Spelling in de praktijk

Nog niet zo lang geleden zag ik bij het binnengaan van mijn praktijk een glossy tijdschrift op de deurmat liggen. Op de cover van het tijdschrift keek een jonge vrouw me uitnodigend aan om toch vooral het blad door te kijken en te lezen. Al bladerend trof ik een interview aan met een up-coming star op muziekgebied. Naast een zeer pakkende foto van haar stond in grote kapitalen haar levensmotto en tevens de ondertitel van het interview:

“er is niemand die mij beter vertegenwoordigd dan ikzelf”

Inhoudelijk een prima statement die ik zeker kan onderschrijven als zelfstandig ondernemer. Grammaticaal hoorde ik een donderslag bij heldere hemel….zag ik dat goed…vertegenwoordigd met een -d-?! Moet natuurlijk een -t- zijn: “persoonsvorm en dus ik-vorm plus -t want iemand anders doet ‘t”

Oei, in zo’n mooi tijdschrift een dergelijke grammaticale fout; wat jammer!

Zo zie je maar weer: “de spelling van de werkwoorden is dichterbij dan je denkt”

TaalEffectief

 Gepersonaliseerd onlineonderwijs; aan de hand van een digitale taalcoach werk je efficiënt en doelgericht aan je taalniveau.

In Nederland hebben veel mensen moeite om de Nederlandse spelling en grammatica correct toe te passen. Niet alleen volwassenen maar ook leerlingen uit het middelbaar algemeen voortgezet onderwijs, hoger algemeen voortgezet onderwijs en voorbereidend wetenschappelijk onderwijs laten forse achterstanden zien op het gebied van taalverzorging.

De problemen worden voornamelijk veroorzaakt door de hoeveelheid spellingsregels en de uitzonderingen hierop die de Nederlandse taal rijk is. Deze problemen doen zich ook voor op het gebied van de grammatica. Het ontbreekt velen aan leer- en oplosstrategieën.

Begrip van de spellingsregels, de grammatica en de vaardigheid om deze correct toe te passen, vragen om veel oefening.

Vanuit het ministerie van Onderwijs worden momenteel onderzoeken uitgevoerd naar de mogelijkheden van gepersonaliseerd onlineonderwijs. TaalEffectief is een product dat deze ontwikkeling vorm geeft. TaalEffectief is een volledig web-based, digitaal programma waarmee iedere Nederlander of NT2-spreker kan werken aan het vaardigheidsniveau van de Nederlandse taal.

De gebruiker van het programma TaalEffectief heeft een eigen inlognaam en wachtwoord. Hij start met het maken van een intaketoets. Met de uitslag van de intaketoets kan de digitale taalcoach het startniveau bepalen van de gebruiker.

De digitale taalcoach houdt in de gaten welke onderwerpen de gebruiker al voldoende beheerst en aan welke onderwerpen meer aandacht moet worden besteed. De taalcoach geeft de gebruiker tips en zorgt ervoor dat het taalniveau steeds verbetert. De gebruiker kan echter ook een eigen traject volgen om zijn doelstellingen te bereiken.

In het programma treft de gebruiker de volgende categorieën aan: ‘spelling’, ‘woordbenoemen’, ‘werkwoordspelling’ en ‘zinsontleden’.

TaalEffectief hanteert een norm van 80%. Je hebt dus een voldoende als minimaal 80% van de vragen goed beantwoord is. Deze norm geldt voor alle oefeningen, de toetsen en voor het taal-DNA.

Geniale spelling

Wat is spelling?

De spelling van het Nederlands is tegenwoordig zowel in Nederland, Vlaanderen als Suriname officieel geregeld. Het gebruik van de officiële spelling is voorgeschreven voor de overheid en het onderwijs. Het betreft, in gewijzigde vorm, de zogenoemde spelling-De Vries en Te Winkel.

Hoewel de vastgelegde spelling in zowel Nederland als Vlaanderen alleen verplicht is voor overheid en onderwijs, geven veel taalgebruikers er de voorkeur aan haar eveneens te volgen. De richtlijn die hierbij in de regel als uitgangspunt wordt genomen is de Woordenlijst Nederlandse taal, beter bekend als het “Groene Boekje”.

Het Groene Boekje is de gebruikelijke naam van de Woordenlijst Nederlandse Taal, een overzicht van de officiële spelling van Nederlandse woorden zoals vastgelegd in de Spellingwet. Afkortingen die in vakliteratuur worden gebruikt, zijn GB en Wdl.

Alleen deze wet, die voorschrijft welke spelling door de overheid en in het onderwijs dient te worden gebruikt, heeft officiële status. De Woordenlijst is daarbij bedoeld als praktische handreiking. De wet ziet niet toe op het toepassen van de spelling door anderen: buiten het onderwijs en de overheid is iedereen vrij te spellen zoals hij/zij wil, maar De Woordenlijst wordt meestal als richtlijn gebezigd.

De spellingwijziging van 2006: In 1994 werd afgesproken om de woordenlijst van het Groene Boekje elke tien jaar te herzien, waarbij de regels blijven. De eerste revisie van het Groene Boekje verscheen op 15 oktober 2005. Deze spelling is officieel van kracht sinds 1 augustus 2006.

In deze revisie werd slechts één uitzonderingsregel geschrapt: paardebloem en vliegezwam werden paardenbloem en vliegenzwam, zodat de spelling van deze woorden beter aansloot bij bijvoorbeeld paardenstaart en vliegenmepper.

Verder werden er enkele losstaande wijzigingen doorgevoerd: de spelling van enkele woorden werd veranderd zonder dat er aan de regels getornd werd. Een klein overzicht:

Namen van bevolkingsgroepen kregen een hoofdletter, ook als er geen land- of streeknaam aan verbonden is waarvan ze zijn afgeleid: Kelt, Azteek en Eskimo werden met een hoofdletter geschreven. Een overkoepelende naam voor een etnische groep werd weer met kleine letter geschreven: indiaan en zigeuner (dat zijn immers meerdere volkeren).

Jood/jood werd hierdoor een speciaal geval: met betrekking tot iemand die de joodse godsdienst aanhangt was de schrijfwijze jood, over iemand die tot het Joodse volk behoort, dan was het Jood. Dus joden, christenen en moslims versus Joden, Amerikanen en Europeanen. Zie ook Joden (spelling).

Er vonden wijzigingen plaats in de spelling van samengestelde Engelse woordgroepen, bijvoorbeeld online in plaats van on line, full colour in plaats van fullcolour, would-beschrijver in plaats van would-be-schrijver.

Enkele regels voor het gebruik van koppeltekens werden gewijzigd: extreem-rechts werd extreem rechts. Verder werd het ik-roman (vroeger aan elkaar) en zo zijn er nog enkele.

Enkele versteende samenstellingen werden ‘ontsteend’, zoals paddenstoel, dronkenman en dronkenlap (vroeger zonder tussen-n).

Enkele inconsequente woorden die “fout” waren opgegeven in het Groene Boekje van 1995 werden rechtgezet: appèl werd appel (omdat in de oorspronkelijke taal (het Frans) dit woord zonder accent grave geschreven wordt), ideeënloos werd ideeëloos (consistentie met bijvoorbeeld besluiteloos).

Suriname heeft als geassocieerd lid van de Taalunie (de associatieovereenkomst is getekend in december 2004) te kennen gegeven de Taaluniebesluiten op het gebied van de spelling te volgen.

Goed lezen en schrijven belangrijk?

Nederland is één van de rijkste landen van de wereld en heeft de ambitie om bij de top van de kenniseconomieën van de wereld te horen. Er is echter geen top zonder solide basis. Ruim 1,3 miljoen mensen tussen de 15 en 65 jaar kunnen niet goed lezen en schrijven, blijkt uit het “International Programme for the International Assessment of Adult Competenties (PIAAC). Tussen 1994 en 2012 steeg het aantal laaggeletterden met 200.000 mensen. Dat is net zoveel als alle inwoners van de stad Groningen. Vooral bij ouderen zien we een groot aandeel van het aantal laaggeletterden; in de leeftijd 55-65 is 1 op de 5 mensen laaggeletterd. Langer doorwerken? Uit de bijstand (blijven)? Digitale overheid? Niet voor deze 1,3 miljoen mensen.

Uit dit onderzoek blijkt dat we een groeiende kloof in de Nederlandse samenleving zien ontstaan. De kloof tussen hoger en lager opgeleiden. De Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), Sociaal en Cultureel Planbureau en nu ook PIAAC laten zien dat deze kloof langzaam groeit. Dit is een gevaar voor de cohesie van de samenleving. Hoger opgeleiden zijn, zo laten vele onderzoeken zien, optimistischer over de toekomst. Niet alleen over die van hen, maar ook die van de samenleving als geheel. Het pessimisme van lager opgeleiden is helaas terecht. Niet goed kunnen lezen, schrijven en rekenen leidt tot een slechtere gezondheid, minder kansen op de arbeidsmarkt en veel hogere kosten voor uitkeringen, bijvoorbeeld.

Maar er zijn ook positieve berichten. Zo laat PIAAC zien dat Nederland in internationaal perspectief goed presteert. Het gemiddeld aantal laaggeletterden ligt bijvoorbeeld onder het PIAAC gemiddelde en het aantal Nederlandse laaggeletterde jongeren is relatief laag in vergelijking tot jongeren in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland.

Maar dit is geen reden om achterover te leunen. Het is juist een teken om door te gaan met het stimuleren van taalscholing en leesbevordering. TaalEffectief helpt daarbij! Om een effectieve aanpak en leermethode te ontwikkelen is diepgaande kennis noodzakelijk. Alleen met inzicht en kennis kunnen we het niveau in Nederland verbeteren; TaalEffectief werkt constant aan het makkelijk on-line verbeteren van het Nederlandse taalniveau. We werken daarvoor samen met Hogeschooltaal.nl.

WoordCarnaval

Schrikkeljaar

Waar komt het woord schrikkeljaar vandaan? 2016 is een schrikkeljaar. Dat wil zeggen dat er in februari, de schrikkelmaand,  een extra dag bij komt. Waar komen die benamingen eigenlijk vandaan? Heeft het soms met schrikken te maken? Schrikkeljaar: Ja, het eerste deel van schrikkeljaar en schrikkelmaand  is afgeleid van het werkwoord schrikken, maar dan in een verouderde betekenis. In de veertiende eeuw betekende schrikken ‘opspringen, een grote stap of sprong nemen’. Een schrikkeljaar is dus eigenlijk een jaar dat een grote stap neemt of verspringt. Uit de oorspronkelijke springbetekenis van schrikken ontstond ‘opspringen van angst, terugdeinzen’ en uiteindelijk ‘plotselinge angst krijgen’.

Vastelavond

Maar waar kwam die l in schrikkeljaar dan opeens vandaan? Dat zit zo: in de middeleeuwen gebeurde het vaker dat samenstellingen werden verbonden met de betekenisloze lettergreep –el. Zoals bijvoorbeeld in werkeldag (‘werkdag’), rusteldag (‘rustdag’) en sitteldag (‘dag van de zitting’). Een paar van deze oude constructies gebruiken we nu nog steeds, waaronder vastelavond (‘vastenavond’), schortelwoensdag (‘de woensdag voor Pasen’) en natuurlijk schrikkeljaar.

Schrikkelen

Waarschijnlijk ontstond het zeventiende-eeuwse werkwoord schrikkelen voor ‘overslaan’ onder invloed van woorden als schrikkeljaar, schrikkelmaand en schrikkeldag . Inmiddels is dat woord verouderd, maar het Woordenboek der Nederlandsche Taal vermeldt nog een aantal aardige citaten: “Die dronkaard schrikkelt geen eene herberg.” en “In ’t afroepen van de lijst, werd mijn naam geschrikkeld.”

(Bron: www.inl.nl)

De nieuwe woorden van 2015

Sjoemelsoftware, schoorsteenpiet, dementievriendelijk en lelijke groente: allemaal nieuwe woorden van 2015. Drie INL-taalkundigen beschrijven de meest spraakmakende neologismen van dit jaar in het boek De nieuwe woorden van 2015, dat vanaf december 2015 in de winkels ligt.

Nieuwe woorden

Elk jaar komen er in Nederland en Vlaanderen duizenden nieuwe woorden bij. Deze zogeheten neologismen worden vaak maar eventjes gebruikt en verdwijnen dan weer, maar sommige zingen wat langer rond. Neologismen gaan over van alles. Zo zijn er altijd veel politieke woorden: 2015 was het jaar van het bed-bad-en-brooddebat, stiekemgate en de vluchtelingencrisis.

Bieterbal & gaybrapad

Er ontstaan ieder jaar talloze hypes en trends, en ook daar horen woorden bij: de Martin Garrixizer is een naamtool die jouw dj-naam voorspelt; de mup is de nieuwe yup en de vind-ik-niet-leukknop kwam er uiteindelijk toch niet, maar het woord is er al wel. Eten en drinken moeten we altijd, dus waarom niet eens een pepernootkroket of een bieterbal proberen? Of zoeken we liever iets in het hippegranenschap? Gezond leven is in, dus kantoorwandelen we wat af, maar intussen liggen toch allerlei aandoeningen van de moderne tijd op de loer: de tabletbochel bijvoorbeeld, die vooral jongeren op hun ziekte-cv zullen zetten.

Wat is helikoptergeld? Hoe zien granny pants eruit? Wat kun je in het antipretpark precies doen? En waarom hebben we een gaybrapad? Je kunt het allemaal lezen in De nieuwe woorden van 2015.

Auteurs: Tanneke Schoonheim, Rob Tempelaars, Vivien Waszink
ISBN 9789462980679│ paperback │ 140 pag. │ € 9,95 │ Amsterdam University Press

Uitgeverij Amsterdam University Press (AUP)
Jaaroverzicht 2015 in neologismen

TaalEffectief gaat live!

Welkom bij de website van TaalEffectief. De ingang naar een grotere woordenschat en beheersing!